Λίμνη Κάρλα, η αρχαία Βοιβηίς – Η λίμνη του μύθου και της ιστορίας με την παράξενη πολιτεία τού νερού

Πάντα επίκαιρη η ιστορία αλλά και το αύριο της αρχαίας Θεσσαλικής λίμνης,
που σήμερα κεντρίζει το ενδιαφέρον όλων των Ελλήνων

 

Του Μάκη Εξαρχόπουλου Δημοσιογράφου-ερευνητή σε θέματα πολιτισμού και ιστορίας

 

Η κακοκαιρία Daniel, που έπληξε την Ελλάδα πριν 10 περίπου μήνες, ήταν ακραίο καιρικό φαινόμενο με ισχυρές βροχές και καταιγίδες, που προκάλεσε τεράστιες καταστροφές στη Θεσσαλία. Ξαφνικά, είδαν όλοι στους δέκτες τους χωριά βυθισμένα στο νερό στη δυτική Θεσσαλία και στην ανατολική μια απέραντη λίμνη να εισβάλει και να πλημμυρίζει καλλιεργημένες εκτάσεις. Μέσα σε λίγες ώρες έμαθαν όλοι τ’ όνομά της: Κάρλα. Όμως, ποια είναι αυτή η λίμνη, η μέχρι πρότινος άγνωστη στους περισσότερους Έλληνες; Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

 

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ

 

Κάποτε η Θεσσαλία ήταν μια περίκλειστη από βουνά έκταση, γεμάτη με νερό, μια απέραντη λίμνη σαν θάλασσα, με στάθμη ψηλότερη της σημερινής θάλασσας κατά 300 με 400 μέτρα. Η ίδια η λέξη «Θεσσαλία» εμπεριέχει απολύτως το υδάτινο στοιχείο, αφού προέρχεται από το «θέσις αλός», που σημαίνει «θέση με θάλασσα, θαλασσινή θέση».

 

Μετά από γεωλογικές ανακατατάξεις, που καλύπτουν περίπου τα τελευταία 25 εκατομμύρια χρόνια, ανοίγουν σταδιακά τα Τέμπη και το νερό που κάλυπτε τη Θεσσαλία διοχετεύεται στο Αιγαίο. Έτσι, μετά την αποστράγγιση των θεσσαλικών βυθισμάτων σχηματίζεται ο ποταμός Πηνειός και οι παραπόταμοί του, ενώ κατά θέσεις μένουν λίμνες και έλη.

 

Στην ανατολική Θεσσαλία προκύπτει η λίμνη Κάρλα, η Βοιβηίς των αρχαίων, στους πρόποδες του Πηλίου και βορειότερα, προς τον Κίσσαβο, μια άλλη λίμνη, η Νεσσωνίς, ενώ στη Δυτική Θεσσαλία δημιουργούνται εκτεταμένα έλη στην περιοχή Καρδίτσας – Τρικάλων – Φαρκαδώνας.

 

Η ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ

 

Η έκταση που καταλάμβανε η Κάρλα δεν ήταν σταθερή, αλλά μεταβαλλόταν σύμφωνα με τις εισροές κι εκροές τού νερού. Η επιφάνειά της κυμαινόταν από 40.000 έως 180.000 στρέμματα. Οι εισροές προέρχονταν κυρίως από τη βροχόπτωση και τις πλημμύρες τού Πηνειού, όπου το ρέμα Ασμάκι οδηγούσε το νερό τού ποταμού στη λίμνη, ενώ οι εκροές οφείλονταν κυρίως στην εξάτμιση και στις απώλειες από τον πυθμένα και τις παρυφές της.

 

Εδώ θα πρέπει να πούμε ότι ο Πηνειός και η Κάρλα αποτελούσαν ένα ενιαίο οικοσύστημα λειτουργώντας σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Όταν αυξανόταν το νερό τής λίμνης το Ασμάκι το οδηγούσε, αντίστροφα, στον Πηνειό. Η Κάρλα είχε υψόμετρο 45 – 50 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας και είχε μικρό βάθος, 4 – 6 μέτρα στο νότιο τμήμα της.

 

ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ

 

Η Κάρλα ήταν ένας υγρότοπος με πολλά είδη πτηνών, από τους σημαντικότερους στα Βαλκάνια. Είχαν καταγραφεί τουλάχιστον 143 είδη πουλιών, ενώ την περίοδο της αποξήρανσης μετρήθηκαν στη λίμνη πάνω από 430.000 υδρόβια πουλιά. Η Κάρλα, ήταν κι ένας πλούσιος κυνηγότοπος.

 

Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ

 

Το αρχαιότερο όνομα τής λίμνης ήταν Βοιβηίς κι αυτό φανερώνει πως ήταν αφιερωμένη στην Τιτανίδα Φοίβη, μητέρα τής Λητούς, μητέρας τού Απόλλωνα. Κατά την αρχαιότητα στη Θεσσαλία, όπως και στη Μακεδονία, υπήρχε το γλωσσικό ιδίωμα της αντικατάστασης του γράμματος Φ από το γράμμα Β. Έτσι η Φοίβη γίνεται Βοίβη και η Φοιβηίς, δηλαδή αυτή που είναι αφιερωμένη στη Φοίβη, γίνεται Βοιβηίς.

 

Στα μεσαιωνικά χρόνια η λίμνη αλλάζει όνομα και αποκαλείται πλέον Κάρλα. Το νέο της όνομα, κατά τον ιστορικό Γιάννη Κορδάτο, πιθανόν να έχει σλάβικη προέλευση, από το garlo, που σημαίνει λαιμός, στόμιο ποταμού ή από το κραλ, που σημαίνει ηγεμόνας, πιθανολογώντας ότι η λίμνη εξουσιαζόταν από κάποιον άρχοντα – Κράλη. Μια άλλη εκδοχή, που αναφέρει ο ίδιος, είναι ότι κατά τη φραγκοκρατία, ίσως κάποιος Κάρολος δούκας, κυβέρνησε αυτά τα μέρη και νεμόταν τη λίμνη, δίνοντάς της το όνομά του.

 

Η Κάρλα, ως προς το όνομά της, έχει μια μοναδική ιδιαιτερότητα. Υπάρχει μια αναφορά τού Ιωάννη Οικονόμου Λαρισσαίου, το 1817, που λέει «η ονομαστότερη λίμνη της Θετταλίας είναι ο Κάρλας και η Κάρλα, ελληνικά Βοιβηίς». Πρόκειται για την επικράτηση του ίδιου ονόματος σε δύο γένη, αρσενικό και θηλυκό. Την αποκαλούν «η Κάρλα», αλλά και «ο Κάρλας».

 

Η ΛΙΜΝΗ ΣΤΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

 

Η περιοχή τής Κάρλας κατοικήθηκε από τα πανάρχαια χρόνια, γι αυτό η Μυθολογία και οι αρχαίες πηγές πολλές φορές κάνουν λόγο γι’ αυτήν. Θεοί και μυθικά πρόσωπα συνδέονται με την ευρύτερη περιοχή, όπως  οι Λαπίθες και οι Κένταυροι, οι Γίγαντες και οι Αργοναύτες, ο Ηρακλής, και ο Άδμητος, η θεότητα του Άδη Βριμώ, κι ακόμη η Ήρα και η Άρτεμις, ο Ποσειδών και ο Απόλλων, που απ’ το σμίξιμό του με την Κορωνίδα, κόρη τού βασιλιά Φλεγύα, γεννιέται εδώ ο πρώτος μυθικός γιατρός των Ελλήνων, ο Ασκληπιός.

 

Η ΛΙΜΝΗ ΚΑΙ Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ

 

Εντυπωσιακή είναι η σχέση τής Κάρλας με το κορυφαίο αρχιτεκτονικό δημιούργημα της κλασικής αρχαιότητας, τον Παρθενώνα. Εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς ποια μπορεί να είναι αυτή η σχέση.

 

Ο Παρθενώνας είναι ναός δωρικού ρυθμού, που περιβάλλεται από ζωφόρο μήκους 160 μέτρων, η οποία απεικονίζει την πομπή των Παναθηναίων, και συναποτελείται από 92 πλάκες από πεντελικό μάρμαρο με ανάγλυφες παραστάσεις, όλα έργα τού Φειδία, τις λεγόμενες μετόπες.

 

Οι μετόπες εικονίζουν ένα θέμα διαφορετικό σε κάθε όψη, αναπαριστώντας σκηνές από τη μυθολογία. Έχουμε δηλαδή τέσσερα μυθολογικά θέματα, ένα σε κάθε όψη τού Παρθενώνα. Προσέξτε τώρα ποια είναι αυτά τα θέματα και πώς συνδέονται με την Κάρλα.

 

Οι 14 μετόπες τής ανατολικής όψης, που κοσμούν την κύρια είσοδο του Παρθενώνα, εικονίζουν τη Γιγαντομαχία, τη μεγάλη σύγκρουση θεών και Γιγάντων, που οι Γίγαντες με τα πελώρια βήματά τους πέρασαν πάνω από τη λίμνη για να φθάσουν στον γειτονικό Όλυμπο και να ανατρέψουν την κυριαρχία των θεών.

 

Οι 32 μετόπες τής νότιας όψης έχουν ως θέμα την Κενταυρομαχία, την περίφημη μάχη των Λαπιθών με τους Κενταύρους, που έγινε κοντά στις όχθες τής λίμνης, αφού οι Λαπίθες είναι οι κάτοικοι της προϊστορικής Λάρισας και οι Κένταυροι γειτονικός τους λαός.

 

Οι 14 μετόπες τής δυτικής όψης απεικονίζουν την εισβολή των Αμαζόνων στην Αθήνα, τη γνωστή Αμαζονομαχία. Οι Αμαζόνες, όμως, κατεβαίνοντας στην Αττική, πέρασαν από την περιοχή τής λίμνης και ίσως έμειναν για ένα διάστημα κοντά της, αφού, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, στην εποχή του υπήρχαν ακόμη τάφοι τους εκεί.

 

Τέλος, οι 32 μετόπες τής βόρειας όψης έχουν ως θέμα την ένδοξη εκστρατεία των Αχαιών, τον Τρωικό πόλεμο, στον οποίο συμμετείχαν τα τρία βασίλεια περιμετρικά τής λίμνης, με επικεφαλής τον Εύμηλο, τον Πρόθοο και τον Φιλοκτήτη.

 

Η ΛΙΜΝΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

 

Η ιστορία τής περιοχής τής Κάρλας εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο του θεσσαλικού χώρου, με σημαντικά γεγονότα σε όλες τις περιόδους, από την αποφασιστική μάχη, τον Σεπτέμβριο του 404 π.Χ., δυτικά τής λίμνης, που έκρινε την ηγεμονία των Φεραίων έναντι των Λαρισαίων σ’ όλη τη Θεσσαλία, μέχρι τον αγώνα των αγροτών, που η εξέγερσή τους πνίγεται στο αίμα, τον Μάρτιο του 1910, στο Κιλελέρ, δίπλα στη λίμνη.

 

Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΠΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΕΤΡΑ

 

Στις δυτικές όχθες τής Κάρλας, κοντά στο Σωτήριο, υψώνονται τρείς λόφοι, που μεταξύ τους συνδέονται μ’ ένα κοίλο επίπεδο. Η λοφοσειρά αυτή είναι η Πέτρα. Εδώ ερευνήθηκε ανασκαφικά, το 1959, από τον Γερμανό αρχαιολόγο, καθηγητή τού Πανεπιστημίου τής Χαϊδελβέργης, Μιλόιτσιτς, η μεγαλύτερη και βορειότερη Μυκηναϊκή πόλη.

 

Ο Μιλόϊτσιτς, στις 8 Οκτωβρίου 1959, ανακοίνωσε στους δημοσιογράφους στη Λάρισα τα αποτελέσματα των ανασκαφών του, που ήταν περισσότερο από εντυπωσιακά. Εντοπίστηκαν κυκλώπεια τείχη πάχους 5 μέτρων και περιμέτρου 4,1/2 χιλιομέτρων. Τα τείχη αυτά περιέκλειαν μια περιοχή 1.000.000 τετραγωνικών μέτρων, μια τεράστια πόλη, που είναι η μεγαλύτερη της Μυκηναϊκής εποχής που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.

 

Η Πέτρα έχει υψόμετρο 122 μέτρα από τη θάλασσα και είχε 70 μέτρα υψόμετρο από την Κάρλα, στην οποία εισχωρούσε σαν χερσόνησος. Τα 9/10 της πόλης περιβάλλονταν από τη λίμνη, ενώ το 1/10 ήταν λωρίδα εδάφους με την οποία επικοινωνούσαν οι κάτοικοί της με τους αγρούς και τις άλλες πόλεις. Η πόλη αυτή εγκαταλείπεται γύρω στο 1250 π.Χ., την περίοδο που καταρρέει ο μυκηναϊκός κόσμος και ανεξήγητα καταστρέφονται τα ανακτορικά του κέντρα.

 

Η ΠΑΡΑΞΕΝΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

 

Η λίμνη Κάρλα με την πλούσια ιχθυοπαραγωγή της υπήρξε ο χώρος όπου αναπτύχθηκε ένας μοναδικός τρόπος ζωής των ανθρώπων, που για αιώνες ασχολούνταν με την αλιεία σ’ αυτήν. Οι κάτοικοι του χωριού Κανάλια, στις ΝΑ όχθες τής λίμνης, , διαιώνισαν αυτόν τον τρόπο ζωής, που είχε πολλά πρωτόγονα στοιχεία. Από τους χίλιους, περίπου, ψαράδες που ασκούσαν αλιεία στην Κάρλα, οι 500 ήταν από τα Κανάλια.

 

Οι Καναλιώτες ψαράδες έφευγαν από το χωριό τους κάθε χρόνο, για εννέα περίπου μήνες σχηματίζοντας ομάδες από δύο έως έξι άτομα, τα λεγόμενα ντουκιάνια, και τραβούσαν με τις βάρκες τους βόρεια, προς τα μέρη τής Λάρισας. Εκεί, σε ρηχά νερά βάθους ενός μέτρου περίπου, μέσα στους καλαμιώνες, έφτιαχναν στρογγυλές καλύβες με καλάμια και ραγάζια (ψάθες) επάνω στην επιφάνεια της λίμνης.

 

Πρέπει ήταν εντυπωσιακή η εικόνα που θα συναντούσε κανείς, όταν έφθανε στην Κάρλα μέχρι το 1962. Θα έβλεπε επάνω στην υγρή επιφάνειά της έναν λιμναίο οικισμό με 100 και πλέον στρογγυλές καλαμένιες καλύβες, μια «παράξενη πολιτεία τού νερού», που κατοικούνταν μόνον από άνδρες, στην οποία οι γυναίκες δεν είχαν θέση.

 

Η διάμετρος της καλύβας ήταν ανάλογη με τον αριθμό των ατόμων που διέμεναν σ’ αυτήν. Κάθε καλύβα διέθετε κυκλική αυλή και ο τρόπος κατασκευής της περνούσε από πατέρα σε γιό. Στο εσωτερικό της, στο κέντρο, υπήρχε μια εστία κατασκευασμένη από σχιστολιθικές πλάκες, που πάνω της κρεμόταν από την οροφή η κακαβούλα, όπως έλεγαν το μικρό καζανάκι για την παρασκευή τής τροφής τους, που κατά κανόνα ήταν ψάρια. Έτρωγαν καθισμένοι κατάχαμα γύρω από τη φωτιά και τη νύχτα κοιμόντουσαν γύρω της σε κυκλική διάταξη. Στην κορυφή τής καλύβας προστίθεται κι ένας σταυρός.

 

Μέσα σ’ αυτές τις καλύβες ζούσαν οι Καναλιώτες ψαράδες τούς σκληρούς χειμωνιάτικους μήνες. Επισκέπτονταν τις οικογένειές τους για δύο μέρες, κάθε Σαββατοκύριακο οι μισοί εναλλάξ. Δηλαδή ο κάθε ψαράς έβλεπε την οικογένειά του ανά δεκαπενθήμερο.

 

Η αναχώρησή τους από τα Κανάλια γινόταν μετά τον Δεκαπενταύγουστο και η επιστροφή τους μια εβδομάδα πριν το Πάσχα, την Κυριακή των Βαϊων. Για μεγάλο χρονικό διάστημα την άνοιξη απαγορευόταν η αλιεία για λόγους αναπαραγωγής των ψαριών. Το διάστημα αυτό οι ψαράδες το έλεγαν απεργία.

 

Οι Καναλιώτες ψάρευαν με τα λεγόμενα κατίκια, δηλαδή με πλέγματα καλαμιών και ψάθας βυθισμένα στον πυθμένα της λίμνης, μέσα στις καλαμιές. Άλλωστε η καλύβα δεν είναι τίποτ’ άλλο από ένα στοιχείο ενός συγκεκριμένου τρόπου αλιείας. Η ζωή στο εσωτερικό και στην αυλή της, προσέλκυε τα ψάρια, που παγιδεύονταν σ’ ένα ολόκληρο δίκτυο από ψαροπαγίδες γύρω από κάθε καλύβα. Εκτός από τα κατίκια οι Καναλιώτες ψάρευαν και με δίχτυα, εφαρμόζοντας ομαδικούς τρόπους αλιείας, όπως ο μακαράς, ο γρίπος, το κλάπανο κλπ.

 

Τις βάρκες τους, που ήταν κι αυτές μοναδικές, τις έλεγαν καράβια και τον επικεφαλής τού πληρώματος καπετάνιο. Τον τίτλο τού καπετάνιου τον έφερε συνήθως ο μεγαλύτερος σε ηλικία ψαράς και το όνομά του γραφόταν στα διπλότυπα παράδοσης των ψαριών στην ιχθυόσκαλα.

 

ΙΧΘΥΟΠΑΝΙΔΑ

 

Τα κυριότερα είδη ψαριών, που υπήρχαν στη λίμνη, ήταν το γριβάδι (ο κυπρίνος), το τσιρώνι, η κοκκινοφτέρα, το σίρκο, το μουστακάτο, η πεταλούδα, το σύρτι, ο γωβιός, η ταινία και το χέλι. Ένα πολύ σπάνιο ενδημικό ψάρι με ιδιαίτερη βιολογική αξία, που επανεμφανίστηκε μετά την ανασύσταση της Κάρλας, υψηλής προτεραιότητας διατήρησης σήμερα, είναι η Φεροβελονίτσα.

 

ΙΧΘΥΟΣΚΑΛΕΣ

 

Στην Κάρλα υπήρχαν περιμετρικά τρείς ιχθυόσκαλες, που κάλυπταν γεωγραφικά τις αντίστοιχες περιοχές τής Θεσσαλίας. Η πρώτη, στο νότιο τμήμα της, ήταν στην Αεράνη κι αργότερα στα Κανάλια. Σ’ αυτήν έρχονταν να πάρουν ψάρια τα χωριά τού Βόλου, της Ζαγοράς, του Βελεστίνου και του Αλμυρού. Η δεύτερη, δυτικά, ήταν στην Πέτρα, όπου έρχονταν από τον Τύρναβο, τη Λάρισα, τα Φάρσαλα, την Καρδίτσα και τα Τρίκαλα. Η Τρίτη, στο βορειοανατολικό τμήμα τής λίμνης, ήταν στην περιοχή τής Αμυγδαλής και στο Καστρί, όπου έρχονταν από τα χωριά τής Αγιάς, τον Κίσσαβο και τον Όλυμπο. Η εποπτεία τής Κάρλας είχε έδρα στα Κανάλια. Ένας επόπτης, τρείς διαχειριστές, τρείς ζυγιστές και πέντε βαλτοφύλακες αποτελούσαν το δυναμικό της.

 

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΓΜΑΤΑ

 

Στις νότιες όχθες τής Κάρλας, υπάρχει ο βυζαντινός ναός τού Αγίου Νικολάου, του 12ου ή 13ου  αιώνα. Βρίσκεται επάνω σε τεχνητό γήλοφο, που αποτελεί νεολιθικό οικισμό και στο κτίσιμό του χρησιμοποιήθηκε δομικό υλικό από αρχαίο ελληνικό ναό, καθώς και από παλαιοχριστιανικό ναό, που πιθανόν υπήρχαν διαδοχικά σ’ αυτή τη θέση.

 

Στον νότιο και στον ανατολικό τοίχο τού ναού, εξωτερικά, υπάρχει μια ζώνη με πληθώρα χαραγμάτων, που δημιουργήθηκαν από σκληρό αντικείμενο και έχουν διαστάσεις μερικά εκατοστά η καθεμιά. Απεικονίζουν σκηνές από τη ζωή των ψαράδων, όπως καλύβα με την αυλή της, μια άλλη καλύβα μέσα στις καλαμιές, ένας ψαράς που τοποθετεί τον σταυρό στην κορυφή τής καλύβας του, βάρκες με τα κουπιά τους, ψάρια τής λίμνης, κι ακόμη ονόματα, χρονολογίες, παραστάσεις με ζώα κλπ. Στα μέσα τής δεκαετίας τού 1990 αποτύπωσα μερικά από αυτά τα χαράγματα.

 

Η ΑΠΟΞΗΡΑΝΣΗ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ

 

Η Κάρλα, εκτός από τα αγαθά που πλουσιοπάροχα προσέφερε, δημιουργούσε και κάποια προβλήματα στους κατοίκους τής περιοχής, με σημαντικότερα τις εκτεταμένες πλημμύρες και την ελονοσία.

 

Οι προσπάθειες για τη δημιουργία αντιπλημμυρικής προστασίας στην περιοχή τής Κάρλας χρονολογούνται από την αρχαιότητα. Στα νεώτερα χρόνια η πρώτη μελέτη εγγειοβελτιωτικών έργων εκπονήθηκε το 1887 από την τότε γαλλική αποστολή.

 

Όμως την περίοδο 1936 – 41 έγιναν διάφορα έργα τοπικού χαρακτήρα, αλλά χωρίς συντονισμό. Στο βόρειο τμήμα τής λίμνης διέκοψαν την τροφοδοσία της από τον Πηνειό, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωσή της και τη δημιουργία εκτεταμένων ελωδών εκτάσεων, ενώ το νερό της έγινε υφάλμυρο, δηλαδή ακατάλληλο για πόση και άρδευση.

 

Για όλους αυτούς τους λόγους, το 1955 η κυβέρνηση αποφάσισε την αποξήρανση της λίμνης με σήραγγα προς τον Παγασητικό Κόλπο και στη συνέχεια την κατασκευή ταμιευτήρα 64.700 στρεμμάτων, υιοθετώντας τη μελέτη τού μηχανικού Παπαδάκη. Η σήραγγα διανοίχτηκε και το 1962 ολοκληρώθηκε η αποστράγγιση. Ο πυθμένας τής λίμνης σχίστηκε και πήρε εφιαλτική όψη.

 

Όμως, τα παρακάρλια χωριά είδαν με λαχτάρα εκτάσεις έτοιμες για καλλιέργεια και πίεσαν αφόρητα την κυβέρνηση να τους τις παραχωρήσει. Και τότε η κυβέρνηση έκανε το μοιραίο λάθος. Υποχώρησε στις πιέσεις, έδωσε τις εκτάσεις με προσωρινές διανομές για καλλιέργεια και δεν προχώρησε στην ολοκλήρωση του έργου με την κατασκευή τού ταμιευτήρα των 64.700 στρεμμάτων. Το έργο απαιτούσε δώδεκα εξελικτικά στάδια. Από αυτά πραγματοποιήθηκαν τα έξι πρώτα κι έπειτα εγκαταλείφθηκε. Από τότε μιλάμε για ολοκληρωτική αποξήρανση της Κάρλας.

 

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΛΗΜΜΥΡΑ ΤΟΥ 1883

 

Από την αρχαιότητα ακόμη δεν ήταν σπάνιες οι πλημμύρες τού Πηνειού. Τους τελευταίους αιώνες οι περισσότερες καταγραφές για πλημμύρες στη Θεσσαλία βασίζονται σε ενθυμίσεις, που βρίσκουμε άφθονες στα λευκά πλαίσια των σελίδων παλαιών βιβλίων, κυρίως εκκλησιαστικών.

 

Μια τέτοια ενθύμηση εντόπισα σε εκκλησιαστικό βιβλίο στον ναό τής Υπαπαντής τού Χριστού, στο χωριό Βένετο της Μαγνησίας. Είναι γραμμένη στην πρώτη σελίδα Μηναίου τού Οκτωβρίου, και αναγράφει: «1883 τον ίδιον μήνα είρθεν ο κάρλας και χάλασεν η λάρισα».

 

Η ενθύμηση αναφέρεται στη μεγάλη πλημμύρα τού Πηνειού, που έγινε στις 15 Οκτωβρίου 1883 και πλημμύρισε η Λάρισα. Η βροχή έπεφτε ραγδαία για 48 ώρες και ο Πηνειός πλημμύρισε. Τα νερά τού ποταμού και της λίμνης ενώθηκαν. Ο απολογισμός ήταν 20 νεκροί, καταστράφηκαν ολοσχερώς πάνω από 300 σπίτια και οι ζημιές στην πόλη ήταν ανυπολόγιστες.

 

Η ΑΝΑΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ

 

Το 1962, λοιπόν, έσβησε εντελώς από τον χάρτη η πανάρχαια λίμνη Βοιβηίς, η Κάρλα των μεσαιωνικών χρόνων. Με το πέρασμα των δεκαετιών, εκτός των άλλων, δημιουργήθηκαν και οξύτατα προβλήματα ποσότητας και ποιότητας νερού. Η αναζήτηση των χαμένων λειτουργιών και αξιών τής αρχαίας Βοιβηίδας εντάθηκε, μέχρι που το 2000 ξεκίνησε το έργο για την ανασύστασή της με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2009, το έργο ολοκληρώθηκε και μια νέα  λίμνη 38.000 στρεμμάτων στη θέση τής παλιάς, απλώθηκε και πάλι στους πρόποδες του Πηλίου.  Ώσπου τον Σεπτέμβριο του 2023 ήρθε η κακοκαιρία Daniel. Και τότε η Κάρλα, επέστρεψε στον χώρο της, καταλαμβάνοντας τη μεγαλύτερη έκτασή της, γύρω στα 180.000 στρέμματα, γιατί το νερό έχει μνήμη και δεν ξεχνά τις υδάτινες διαδρομές του.

 

Μετά από έναν μήνα ανέβηκα στο Πήλιο. Η Κάρλα απλωνόταν στην πεδιάδα, σαν θάλασσα. Και τότε κατάλαβα όσα μου έλεγαν οι Καναλιώτες ψαράδες. Τα δύο νησάκια της, η Χατζημισιώτικη Μαγούλα και το Σιφριτζάλι ξανάγιναν νησιά κι απέναντί μου η Πέτρα, έγινε και πάλι χερσόνησος. Προσπάθησα να προσδιορίσω τη θέση όπου βρισκόταν η παράξενη πολιτεία του νερού με τις ψαροκαλύβες. Όμως οι μισοβυθισμένες αμυγδαλιές και τα κτίσματα που καθρεφτίζονταν εφιαλτικά στο νερό, δήλωναν τη βίαιη επιστροφή τής Κάρλας και τις καταστρεπτικές της συνέπειες. Η Κάρλα, λοιπόν, επέστρεψε. Πόσο άραγε θα μείνει δίχως την επέμβαση του ανθρώπου;

 

Σημ. “δ”: Το κείμενο είναι η ομιλία  του κ. Εξαρχόπουλου, προχθές Παρασκευή 5 Ιουλίου στο 8ο Συνέδριο των “Καραγκούνηδων” στο προάστιο Καρδίτσας. Η ομιλία καθήλωσε το κοινό και στη συνέχεια πολλοί σύνεδροι έθεσαν ενδιαφέρουσες ερωτήσεις στον κ. Εξαρχόπουλο.

 

 

 

 

 

 

 

Σχετικές δημοσιεύσεις